Skąd bierze się zło?

Niedawno napisaliśmy, że każdy człowiek jest z natury dobry i to pragnienie dobra w sobie odczuwa.

Tajemnica zła

A jednak, wokół nas widzimy również zło. Skąd ono się bierze? Wymyka się to naszemu zrozumieniu, dlatego niektórzy mówią o tajemnicy zła (św. Paweł, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, a także G.W Leibniz, Immanuel Kant, Paul Ricoeur, Hannah Arendt czy Leszek Kołakowski).

Spróbujmy jednak co nieco na ten temat pomyśleć.

Ojcowie Kościoła i późniejsza tradycja kulturowa, korzystając z bardzo skromnych fragmentów Biblii, poświęconych temu zagadnieniu, rysują taki obraz. Bóg stworzył aniołów – byty znacznie doskonalsze, niż człowiek. Jednym z nich jest Lucyfer (imię to znaczy “niosący światło”), który uważał, że jest tak wspaniały, że sam sobie wystarczy i „żaden Bóg mu do niczego potrzebny nie jest”. Co więcej, poznał plan Boga, by Ten przyjął naturę ludzką (a przecież człowiek to taka marnota w porównaniu ze wspaniałością jego, Lucyfera) i przewidział wspaniałą przyszłość ludzi w Królestwie Niebieskim (św. Ireneusz z Lyonu, Orygenes, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu i inni).

Pycha

Przekonanie o własnej wspaniałości nie pozwoliło mu na akceptację tego, by ktokolwiek śmiał zagrozić jego pozycji. Św. Augustyn twierdził, że PYCHA stanowi korzeń wszelkiego zła. Pycha to po grecku ὑπερηφανία (hyperēfania), a po łacinie superbia. Wyrażenia „hyper” i „super” wskazują na to, że ktoś uważa się za kogoś „ponad” innymi. A jeżeli jestem „ponad”, to muszę robić wszystko i za wszelką cenę, by mojej pozycji nikt inny nie zagroził. Gotów jestem nawet zbuntować się przeciw Bogu. A ponieważ Bóg jest DOBRY, to ja, na złość Bogu, będę ZŁY – zdecydował Lucyfer.

W nas, ludziach, też odnajdujemy jakiś komponent takiej, niestety chorej, postawy.

Jeżeli ktoś choruje na cukrzycę, stosuje dietę bez cukru i węglowodanów prostych, na nadciśnienie – unika soli, na uczulenie – chroni się przed alergenami. Jeżeli grozi komuś pycha – to przykre, ale dotyczy każdego z nas – powinien chronić się przed przekonaniem, że „jestem lepszy od innych, choćby tylko niektórych, ludzi”.

Cytaty biblijne

Dlatego Jezus wielokrotnie powtarzał: „Największy z was niech się stanie waszym sługą. Kto się wywyższa, będzie poniżony, a kto się poniża, będzie wywyższony.” ((Mt 23:11-12, zob. też Mt 18:1-4; Mt 20:25-28; Mk 9:33-37; Mk 10:42-45; Łk 9:46-48; Łk 22:23-27). Opowiedział również przypowieść o faryzeuszu, który uważał się za lepszego od celnika (Łk 18:9-14) i o tych, którzy podczas uczty chcieli zajmować jak najzaszczytniejsze miejsca (Łk 14:7-11; por. też Mt 23:5-7; Mk 12:38-40; Łk 11:43; Łk 20:45-47).

***

Pomyślmy, czy rzeczywiście zależy nam na dobru i na tym, by nie wpaść w podstępną pułapkę zła.

************************************************

MOJA PYCHA

jak ze starego horroru

moja pycha
opętana

samotna
przykuta łańcuchami
do siebie

bezsilna
w mocowaniu się z Bogiem
o wielkość

śmieszna

aż po wstyd
śmieszna

—

Maria Krynicka
Światłocienie miłości s. 87
Za zgodą autorki i Wydawnictwa Paulistki